Związek Obrońców Wolności

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Związek Obrońców Wolności
ZOW
Państwo

 ZSRR

Republika związkowa

 Białoruska SRR

Data sformowania

1945

Data rozformowania

1948

Dane podstawowe
Liczebność

200

Związek Obrońców Wolnościpolska organizacja młodzieżowa działająca na terenie Białoruskiej Socjalistycznej Republiki Radzieckiej w latach 1945-1948.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Organizacja powstała w 1945 r. na ziemiach wcielonych do ZSRR po II wojnie światowej. Jej założycielem był Zygmunt Stachowicz ps. „Żmudzin”, zastępcami Ryszard Snarski ps. „Soroka” i Leonard Kronkiewicz ps. „Topola”. Członkowie organizacji korzystali z opieki duchowej siedmiu księży katolickich, którym przewodził ks. Wacław Jaziewicz ps. „Żuraw”[1].

Organizacja nie stawiała sobie celów związanych z działalnością bojową. Zajmowała się umacnianiem świadomości narodowej Polaków na ziemiach włączonych do ZSRR poprzez organizację tajnego nauczania (w zakresie języka polskiego, historii Polski i religii), opiekę nad miejscami historycznymi oraz wspieranie polskiej ludności poprzez udzielanie pomocy materialnej i wsparcia dla rodzin osób aresztowanych[2]. Komórki organizacji powstały w kilku miastach Białoruskiej Socjalistycznej Republiki Radzieckiej. Pierwszymi członkami ZOW byli uczniowie liceów i szkół zawodowych, trafiali tam zarówno mieszkańcy miast jak i wiosek, osoby pochodzące z rodzin robotników, kolejarzy i inteligencji. Członkami organizacji byli również Białorusini[3].

Komórki ZOW istniały w Brześciu i w Kobryniu, gdzie liczyły po ok. 40 członków. W Baranowiczach do ZOW przystąpiło ok. 12 osób. Ponadto komórki ZOW działały w Peliszczach, Załuziu, Horodcu, Nieświeżu i Niedźwiedzicy. W latach działalności ZOW przez jego szeregi przewinęło się ok. 200 osób[4].

Dekonspiracja ZOW nastąpiła w 1948 r., jej członkowie zostali aresztowani przez NKWD. Wielu z nich zostało skazanych przez Wojenny Trybunał Wojsk Ministerstwa Spraw Wewnętrznych Białoruskiego Okręgu Wojskowego na kary 25 lat pobytu w łagrach m.in. w Workucie i na 5 lat pozbawienia praw obywatelskich. Aresztowania i procesy sądowe członków ZOW trwały do 1952 r. Podczas pobytu na zesłaniu członkowie ZOW nie rezygnowali z oporu wobec władz sowieckich. Włączali się do akcji strajkowych na Workucie, Kołymie czy Norylsku. Część z nich zginęła podczas pobytu na zesłaniu. Udokumentowane są przypadki śmierci Jeremiego Odyńskiego i Jana Preuznera, którzy zostali zastrzeleni 27 sierpnia 1953 r. podczas próby ucieczki z kopalni nr 40 w Workucie. Po śmierci Józefa Stalina Członkowie ZOW zostali amnestionowani i pozwolono im na powrót do Brześcia i okolic. Część z uwolnionych działaczy wyjechała do Polski, niektórzy z nich zdecydowali się na pozostanie na terenach BSRR[5].

Śmierć Jeremiego Odyńskiego została upamiętniona na poświęconej mu tablicy pamiątkowej umieszczonej w krużganku kościoła św. Antoniego przy ul. Senatorskiej w Warszawie[5].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Konferencja „Związek Obrońców Wolności – nieznana karta historii Brześcia”. Echa Polesia. [dostęp 2022-11-03]. (pol.).
  2. Patron IIBDH - Ryszard Snarski. 2 Drużyna Harcerska im. Ryszarda Snarskiego (RSZH). [dostęp 2022-11-03]. (pol.).
  3. Krajewski, Łabuszewski 2009 ↓, s. 106.
  4. „Związek Obrońców Wolności – nieznana karta historii Brześcia”. Kresy24.pl. [dostęp 2022-11-03]. (pol.).
  5. a b Poleszak 2020 ↓, s. 26.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]